توحيد اسلام و ثمرهء آن در اين بخش ، در صدد بيان آنيم كه آنچه دين مقدس اسلام به آن ، دعوت كرده است ، آخرين درجهء توحيد مىباشد و در ضمن به ذكر ثمره آن ، خواهيم پرداخت . پيش از ورود در بحث ، توجّه به اين نكته ، لازم است كه چون توحيد ، يك مفهوم اضافى است ، در اثر تغيير متعلق آن ، معناى آن نيز تغيير مىكند . ما در اين بحث ، سه چيز را به عنوان متعلّق توحيد ، مىتوانيم در نظر بگيريم : 1 . ذات 2 . اسم كه همان ذات همراه با يك وصف است . 3 . فعل . بنابراين ، توحيد نيز سه مرحله دارد : توحيد ذاتى ، توحيد اسمايى و توحيد افعالى ، بدين معنا كه هر چيزى ازجهت ذات ، اسم و فعل ، قائم و وابسته به خداوند سبحان است . فصل اول : اوج توحيد دانستيم كه برهان بيان شده در فصل سوم ، مقتضى آن است كه هر نوع تعيّن مفهومى و محدوديت مصداقى ، ازمقام ذات خداوند سبحان به دور مىباشد و هيچ نوع تميّزى در آن مقام ، راه ندارد ، حتى [ تميّز حاصل از ] همين حكم . و از اين‌جا روشن مىگردد كه به كار بردن الفاظى مانند : مقام و مرتبه در آن‌جا مجاز و از روى ناچارى مىباشد .